Misschien zult gij mijn eersten naam alsnog aan een kind geven.Uit het logboek van Ignatius B. Ott te Hoorn, nazomer 1750
Aan Pieter en zijn zonen
Uit het logboek van Ignatius B. Ott, nazomer 1750
Van avond, toen het volk ter ruste was en alleen het laatste licht nog over de huizen lag, heb ik gemeend dezen dag op te schrijven.
Niet omdat er iets groots geschied is.
Juist daarom.
Pieter, mijn zoon, gij waart heden met Maritje en uw kleinen Bernard bij ons. Uw moeder Maria Cornelia zat bij mij en Anna Maria boog zich telkens over het kind, alsof zij aan zijn gezicht reeds lezen kon wat voor mensch hij eenmaal worden zal.
Dat kan niemand.
Wralda alleen kent wat uit het zaad komen zal.
Wij zien de vrucht eerst wanneer zij groeit.
Bernard sliep meestentijds. Hij weet nog van geen vader of grootvader, van geen Hoorn, geen Duitschland, geen oorlog, geen Kerk en geen Geregt. Hij weet alleen warmte, melk, slaap en de armen waarin men hem draagt.
Misschien is een mensch dan nog het dichtst bij hetgeen hij van Wralda ontving.
Pieter stond bij zijn vrouw en kind, recht en weltevreden. Ik zag aan hem dat hij trotsch was, schoon hij het niet zeide.
Dat verheugde mij.
Een man behoort niet groot te spreken over hetgeen hij bemint. Hij moet het behoeden.
Gij zijt meester kleermaker geworden en kent uw werk. Gij weet dat goed laken door slecht meten bedorven kan worden en dat een scheeve snede niet met veel naaijen weder recht wordt.
Onthoud dit ook van menschen en van woorden.
Meet eer gij snijdt.
Luister eer gij oordeelt.
En hebt gij eenmaal verkeerd gesneden, verberg het niet onder veel steken.
Mijn vader heeft mij andere lessen gegeven en het leven weder andere.
Ik ben ruiter geweest.
Wanneer ik thans aan dien jongen man denk, die met sabel en paard door vreemde steden trok, zou ik haast zeggen: dat was een ander.
En dat is ook zoo.
De knaap is niet de man en de man van heden is morgen weder veranderd.
Daarom moet een mensch niet te hoog zeggen: ik ben aldus.
Beter is: ik was aldus, en thans tracht ik beter te wezen.
Het water kan door wind en storm scheef en wild worden, doch wanneer de wind gaat liggen zoekt het weder zijn effenheid. Zoo behoort ook het gemoed te doen.
Wie nooit dwaalt leert weinig.
Wie zijn dwaling lief krijgt, leert niets.
Mijn oude ruitertijd heeft mij geleerd vooruit te zien: naar den weg, het paard, het weder en den man die naast u rijdt.
Mijn kinderen hebben mij iets anders geleerd.
Zij laten een mensch achterom zien.
Niet om daar te blijven staan, maar om te weten vanwaar hij gekomen is.
Vandaag zag ik Pieter, en daarna Bernard, en ik dacht aan hen die vóór ons geweest zijn en aan degenen die na ons komen zullen.
Daarom schrijf ik dit aan u, Pieter; aan u, kleine Bernard; en aan de zonen die misschien na u nog geboren zullen worden en wier namen ik mag raden.
Misschien zult gij mijn eersten naam alsnog aan een zoon geven.
Misschien Jan, naar Maritjes vader; of Frans, naar mijn jongen, die misschien nog ergens in de Oost zijn geluk zoekt; of Reijnier, naar Maritjes grootvader, van wien nog met eer gesproken wordt.
Doet dat niet omdat een naam heilig zou zijn.
Een naam zonder goede daad is een ledig vat.
Doch veracht ook de oude namen niet.
Een naam kan een mensch doen vragen:
Wie droeg hem vóór mij?
Wat deed hij goed?
Waar dwaalde hij?
Wat bleef onafgemaakt?
Dan kan een naam als zaad wezen.
Maar zaad dat men in een kist bewaart geeft geen vrucht.
Het moet in goede aarde.
Zoo is het ook met hetgeen een familie weet.
Er zijn verhalen die men niet aan ieder behoeft te vertellen, doch men moet ze daarom niet laten sterven.
Er zijn papieren die een mensch niet begrijpt.
Verbrand ze niet.
Verwerp ze niet omdat een geleerde zegt dat zij dwaas zijn.
Geloof ze ook niet omdat uw vader zegt dat zij waar zijn.
Bewaar eerst. Onderzoek daarna.
Dat is de beste orde die ik ken.
Een geschreven blad kan liegen.
Een mond kan liegen.
Een herinnering kan zich vergissen.
Maar wanneer men wegwerpt wat men nog niet begrijpt, kan later niemand meer onderzoeken waar de waarheid lag.
Daarom: wanneer u iets wordt toevertrouwd waarvan gij de waarde nog niet ziet, bewaart het met zorg.
Niet het papier alleen.
Ook waar het vandaan kwam.
Wie het vóór u had.
Wat er mondeling bij gezegd werd.
En vooral: wat gij niet weet.
Want een gat dat men open laat kan later gevuld worden.
Een gat dat men met een verzinsel vult wordt een valsche muur.
Daar heb ik in mijn leven genoeg van gezien.
Menschen houden van een schoon verhaal. Vorsten houden ervan. Priesters houden ervan. Soldaten ook. Een verhaal maakt vrienden dapper en vijanden slecht en achteraf blijkt alles precies te zijn gegaan zooals degene die het vertelt gaarne gewild had.
Weest daarvoor op uw hoede.
Wralda heeft den mensch verstand gegeven om te zien, te hooren, te onthouden en te vergelijken. Wie dat verstand weglegt om liever een schoon verzinsel te gelooven, mag Wralda niet verwijten dat hij bedrogen werd.
Ook moet gij u niet te klein maken voor een heer, een priester of een geleerd man.
Een mensch die recht handelt behoeft niet te kruipen.
Wat recht is voor den geringe moet ook recht zijn voor den groote.
Anders is het geen recht.
Ik heb onder bevel gestaan en weet dat gehoorzamen somtijds noodig is. Op een paard of in een regiment kan ieder niet zijn eigen weg nemen.
Doch gehoorzaamheid maakt een kromme zaak niet recht.
Een man blijft verantwoordelijk voor hetgeen zijn eigen hand doet.
Dat zou ik u willen nalaten, Pieter, meer nog dan geld:
houd uw gemoed recht,
uw woord eenvoudig,
uw hand vaardig,
en uw hals vrij.
Help uw naasten wanneer gij kunt. Een mensch die alles alleen wil bewaren, zal tenslotte alleen staan wanneer zijn huis valt.
Vandaag zag ik u bij Maritje en den kleinen Bernard.
Gij raaktet haar aan en zij zag naar u alsof zij beiden wist dat dit kind niet van één mensch alleen is.
Zoo hoort het.
Geen huis wordt door één hand gebouwd.
Geen familie door één naam.
Geen kennis door één boek.
Wat een vader weet en niet doorgeeft, sterft met hem.
Wat een zoon zonder nadenken nabootst, wordt gewoonte zonder verstand.
Daarom moet ieder geslacht ontvangen, onderzoeken, verbeteren en weder doorgeven.
Zooals een goed huis.
Is het dak niet sterk genoeg, maak het volgende beter.
Is het woord niet klaar genoeg, spreek het rechter.
Is het verhaal onzeker, zeg dan dat het onzeker is.
Dat is geen zwakheid.
Dat is waarheid.
Aan u, kleine Bernard, die heden nog niets hiervan verstaan kunt, wil ik daarom slechts dit nalaten:
Wanneer gij eenmaal oud genoeg zijt om te vragen wie uw voorouders waren, zoek dan niet naar mannen zonder fouten.
Die zult gij niet vinden.
Zoek naar hetgeen zij hebben bewaard, hetgeen zij hebben geleerd, en hetgeen gij beter kunt doen.
En wanneer na u weder een zoon komt die vraagt waarom een oud papier zo lang bewaard is gebleven, antwoord hem dan niet te haastig.
Leg het voor hem neer.
Zeg wat gij weet.
Zeg wat gij slechts gehoord hebt.
En zeg ook:
dit weet ik niet.
Dan hebt gij hem meer gegeven dan een schoon verhaal.
Dan hebt gij hem vrijheid gelaten om zelf te zien.
Mijn pijp is nu uit.
Uw moeder roept mij.
Ik sluit dit boek.
Doch wat goed bewaard wordt, is daarom niet gesloten.
Waak erover.








