16 November 2026

Een nieuwe bewaarder, eind 1848

Oostwoud, zondag 24 december 1848

Waarde Rijkent Kofman en Andries Reuvers,

Deze brief zal U worden gebragt door mijn jongsten broeder Alewijn. Hij is nog jong, doch ik vertrouw hem genoeg om hem deze boodschap mede te geven, en verzoek U ook hem te ontvangen als iemand die later meer van deze zaak zal moeten weten.

Ik heb vernomen wat er te Enkhuizen met Cornelis Over de Linden en het oude handschrift is voorgevallen.

Dat hij er op uit was het in handen te krijgen, is voor ons geen nieuws. Reeds omtrent drie jaren geleden was genoegzaam bekend dat hij naar het boek verlangde en meende er, als Over de Linden, meer regt op te hebben dan degenen bij wie het bewaard werd. Het heeft mij altijd gehinderd dat men met hem niet rustig tot een ernstig gesprek kon komen. Hij is vlug van begrip, doch ook vlug in zijn oordeel, en wanneer hij eenmaal meent te weten hoe een zaak zit, is het niet gemakkelijk hem eerst nog eens te doen luisteren.

Nu hij het handschrift dan eindelijk heeft opgeëischt of tot zich genomen — hoe het precies gegaan is, wil ik uit de verte niet beslissen — meen ik dat wij verstandig doen wanneer wij er voorlopig geen openbare twist van maken.

Laat hem het boek voor een tijd houden.

Hij heeft nu gekregen waarnaar hij zoo lang verlangde. Laat hem er dan ook maar eens op studeren en puzzelen.

Het belangrijkste is niet alleen wie het papier in huis heeft.

Wij kennen inmiddels genoeg van den inhoud en, wat misschien nog gewigtiger is, wij weten iets van de wijze waarop het bewaard is gebleven, van hetgeen daarbij van vader op zoon of van vriend op vriend is medegedeeld, en van de voorzigtigheid waarmede men er vroeger over sprak. Dat alles staat niet noodzakelijk in het boek zelf.

Wie alleen het handschrift bezit, bezit daarom nog niet het geheele verhaal.

Ik zou daarom voorshands ook niet meer aan Cornelis mededeelen dan noodig is. Indien hij ernstig zoekt, zal er een tijd komen waarop hij vragen gaat stellen die laten zien dat hij werkelijk gelezen heeft. Dan kan men opnieuw bezien of hij ook gereed is om te hooren wat niet op het papier staat.

Dat is iets anders dan hem buitensluiten uit nijd of uit familietwist. Het boek is geen stuk huisraad waarover men kijft wie het hebben mag. Als het werkelijk datgene bevat waarvoor onze vaders en grootvaders het hielden, dan moet de bewaarder meer kunnen dan het in een kast leggen.

Hij moet ook kunnen wachten.

Van mijn eigen broeders zijn Dirk en Alewijn het wakkerst omtrent deze dingen. Dirk heeft een goed hoofd en vraagt door wanneer iets hem niet bevalt. Maar bij Alewijn merk ik nog iets anders. Hij hoort eerst aan, onthoudt veel en behoeft niet dadelijk te laten zien dat hij iets weet.

Dat laatste acht ik voor deze zaak niet gering.

Hij is nog pas zestien jaren en ik wil geen jongen belasten met geheimzinnigheid alsof daarin op zichzelf iets verhevens gelegen is. Doch wanneer hij ouder wordt en zijn karakter blijft zooals het zich nu toont, denk ik dat hij geschikt kan zijn om te weten wat achter de gewone familievertelling ligt.

Ik bedoel daarmee niet alleen den inhoud van den Codex.

Ik bedoel ook wie hem bewaard hebben, waarom zij dit deden, wat zij elkander mondeling hebben overgegeven, en waarom niet ieder die den familienaam draagt daarom ook dadelijk alles behoeft te weten.

Daarom zend ik juist hem met dezen brief.

Spreekt met hem nog niet over alles. Ziet eerst hoe hij luistert en wat hij zelf vraagt. Gij zult waarschijnlijk beter merken dan ik of mijn oordeel over hem juist is.

Wat Cornelis betreft: laat hem vooralsnog met rust.

Als hij meent dat hij gewonnen heeft doordat het boek nu bij hem ligt, zij hem dat gegund. Een mensch kan een boek bezitten en toch nog jaren noodig hebben eer hij begrijpt wat hij in handen heeft.

En misschien is het niet kwaad dat hij ditmaal zelf zijn weg moet zoeken.

Schrijft mij echter terstond wanneer hij stukken gaat verwijderen, overschrijven, uitlenen, of er anderen bij haalt van wie wij niet weten wat zij zoeken. Dan wordt de zaak anders.

Voor het overige zie ik liever dat er nu stilte komt dan ruzie.

Mijn vader zeide dikwijls dat een mensch een deur niet behoeft dicht te spijkeren wanneer het voldoende is haar nog niet open te doen.

Ik meen dat dit thans ook hier geldt.

Ontvangt mijn broeder vriendelijk, en laat hem mij mondeling alleen mededeelen hetgeen gij niet op papier wenscht te stellen.

Met achting en vriendschap,

Jan Pietersz. Ott
verwer te Oostwoud

No comments:

Post a Comment