Ottema’s «LOF» — gevalsstudie

Bij een nieuwe studie naar de woordencombinatie NÍ LOF, kwamen door Ottema (in 1872) gemaakte fouten aan het licht, die in de meeste latere vertalingen zijn herhaald. Hier volgt een gevalsstudie.

I. Onjuiste transliteratie van (o.a.) NÍ en LOF (zie afbeeldingen).

Ottema gaf zowel Y als Í weer als y

Ottema gaf LOF weer als LÀF om het te kunnen vertalen als laf

Mij kwam het echter voor dat
“de lucht werd zwart en niet
moede van tranen te storten”
een betere zin daarstelde.

II. Onjuiste interpretatie ondanks aanwijzing door Over de Linden

De Fryas Í en Y worden soms door elkaar gebruikt (zo wordt Frya een paar keer gespeld als Fría), waardoor Ottema gedacht kan hebben dat hij beide letters wel kon weergeven als y. Daardoor zal hij te snel hebben aangenomen dat NÍ op ms. blz. 10 nieuw betekent, met als gevolg dat LOF niet moe kan zijn. Het tweede voorkomen van LOF, op bl. 69, werd door Ottema begrepen als laf, geholpen door een ‘aangepaste’ transcriptie als LÆF. (of LÀF). Twee maal heeft Cornelis hem gewezen op niet moe als mogelijkheid, maar Ottema lijkt dit te hebben genegeerd (zie afbeelding).

Je worre niet louf [van te] kòiken

III. Niet loof (niet moe) worden (van zekere activiteit) in Westfries woordenboek

In het Westfries woordenboek van Jan Pannekeet (1e druk was 1984). Daarin komen voor lof → loof (b.v. van aardappelen); loof/ loef → 1. loefzijde, of 2. zwarte walm/ aanslag; loof/ louf → vermoeid, afgemat (zie afbeelding). De laatste variant krijgt de meeste aandacht en komt voor in diverse uitdrukkingen, o.a. Je worre niet louf [van te] kòiken (“je wordt het kijken niet moe”).

IV. Conclusie

“Niet loof worden van te ...” is exact de constructie die gebruikt is in “De lucht werd ... niet loof van tranen te storten”. In aanmerking genomen het feit dat op blz. 69 LOF ook voorkomt in een samenhang waarin vermoeid of uitgeput perfect past, ligt de conclusie voor de hand dat het door Over de Linden voorgestelde niet moe (van tranen te storten); ofwel langdurige regen hoogst waarschijnlijk de juiste uitleg is. De lucht kan donker (zwart) worden door hevige regenval, maar niet geel-groen. De zin kan voor de duidelijkheid worden gesplitst in:

• De lucht werd zwart van tranen te storten
• De lucht werd niet moe van tranen te storten

Met andere woorden: Het was donker door hevige, aanhoudende regen.

V. Ottema’s vergissing leeft voort

Hoe Ottema’s misinterpretatie van beide fragmenten met LOF in veel latere vertalingen/ versies werd overgenomen.

Transliteratie	[010/25] ní lof fon tára to stirtane	[069/19] to lof vmbe wider to gane
Ottema 1872/’76	geelgroen van tranen te storten	te laf om verder te gaan
Sandbach 1876	[overgeslagen]	too cowardly to go any further
Wirth 1933	[overgeslagen]	zu feige, um weiterzugehen
Overwijn 1941/’51	geelgroen van het tranen storten	te laf om terug te gaan*
Pierce 1983	newleaf (yellow-green), washed by tears**	too fearful to go on
Jensma 2006	niet moe van tranen storten	te moe om verder te gaan
Menkens 2013	“hell grün” von Tränen (bis) zu herabstürzendem (Wasser)***	zu lau um weiterzufahren/-zugehen
Ott 2026 EN (concept)	(paraphr. with note:) rain fell ceaselessly	too exhausted to set sail again
Ott 2026 NL (concept)	(paraphr.:) van het onvermoeibaar tranen storten	te moe om weer uit te varen

* Weergave LOF door Overwijn was wel juist; in 1941 verder  i.p.v. terug. / ** Pierce, die een zo nauwkeurig mogelijke weergave van de originele tekst nastreefde, bewees o.a. met washed by tears, dat hij weinig benul had van de Fryas taal. / *** Vergezocht.

betreffende fragmenten met LOF en meest besproken vertalingen met noten

@quote_miner op Twitter

Gebruik van een gebrekkige vertaling kan leiden tot onjuiste conclusies en falende bewijsvoering. Bijvoorbeeld in nevenstaand bericht (uit een geloofsbelijdenis op Twitter) van een anonymus die mogelijk zelfs de versie van Pierce tot zijn favoriet heeft gemaakt, juist omdat diens yellow-green een verband met zwavelstof mogelijk maakt:

“(...) The air was black and newleaf (yellow-green), washed by tears (...)” So in these writings we find direct confirmation of (...) dimming of the sun with black ash and “newleaf” (sulphuric)-green dust.